КУРАНДА БАСЫМ ЖАСАЛГАН АЗЫК-ЗАТТАР


shadow

Курма: Курма Курандын көптөгөн аяттарында бейиштин мөмөсү (Рахман сүрөсү, 68-аят) катары сыпатталган. АллаТаала Куранда баа берген бул мөмөнү иликтеп көрсөк, анын көптөгөн артыкчылыктарын жана өзгөчөлүктөрүн көрүүгө болот. Байыртадан бери эле даамынын таттуулугу менен белгилүү болгон курма азык катары да көп колдонулган. Курманын пайдалары жана керемет сырлары күн өткөн сайын уламдан улам ачылууда. Ал учурда тамак-аш жана даары катары кеңири колдонулган азык. Курманын мындай өзгөчөлүктөрүнө Куранда мындайча басым жасалган:«Ошондо анын (Мариямдын) толгоосу келип, курма дараганынын жанына барды да: «Аттиң ай! Мындан мурун эле өлүп, таптакыр унутулуп калсам кана», — деди. Ошондо төмөндөн үн угулду: «Кайгырбагын. Жараткан Эгең сенин алдыңдан арыкта аккан суу чыгарып берет. Курманын бутагын өзүңө карай силк! Үстүңө жаңы бышкан курмалар төгүлүп түшөт. Анан сен аны жегин да, көңүлүң ачылсын…» (Марям сүрөсү, 23-26-аяттар).

Алла Тааланын азирети Мариямга «курма жешин» билдирүүсүндө көп сырлар бар. Кудай Тааланын Мариямдын толгоосун жеңилдетүү үчүн сунуштаган курманын айрыкча, боюнда бар аялдар үчүн чоң мааниси, зор пайдасы бар экендиги бүгүнкү күндө илимий жактан да ырасталууда. Анткени курманын составынын 60-65 % пайызын фруктоза канты түзөт. Докторлор кош бойлуу аялдарга толготкон күнү фруктоза кантына бай келген азыктардын берилиши керектигин белгилешет. Мунун максаты — алсырап, чарчаган эненин организмине энергия, күч-кубат берүү менен биргеликте жаңы төрөлгөн ымыркайга керектелчү сүттүн пайда болушу үчүн, сүт гормондорунун ишке киришин камсыздоо жана эненин сүтүн көбөйтүүгө багытталган. Айрыкча төрөт убагындагы кан жоготуу, организмдеги канттын азайышына себеп болот. Мына ушул кезде курманын организмге керектүү канттын кайрадан берилишине шарт түзүп, кан басымынын түшүп кетпешин камсыздайт. Бул маалыматтар Алла Тааланын алсырап, ал-күчтөн тайган азирети Мариямга энергия, күч-кубат болушу жана наристенин жалгыз азыгы болгон сүттүн пайда болушун камсыздоочу курмадан жешин сунушташынын сырларын тастыктоодо.

Курма канттан башка дагы адамдын организминин саламат жана күчтүү болушу үчүн бир катар маанилүү элементтерди өз ичине камтыйт. Ушул себептен бүгүнкү кезде окумуштуулар адамдын бир гана курма жана суу менен бир канча жылдар бою жашай ала тургандыктарын айтууда. Дагы бир баса белгилей кетчү жагдай курманын курамында бар болгон окситоцин да учурдагы медицинада төрөттү жеңилдетүүчү дары катары колдонулууда. Ал эми бул окситоцин төрөттү жеңилдетүүчү өзгөчөлүгүнөн улам, илимий булактарда ага «rapid birth» («тез төрөө») деген аныктама берилип келет. Окситоцин ошондой эле төрөттөн кийин эне сүтүн көбөйтүүчү таасири менен да белгилүү. Курманын өзү эле бул өзгөчөлүк-касиетке (окситоцинге) ээ болушу Курандын Алла Тааланын сөзү болгондугунун маанилүү далили болуп эсептелет. Курманын ушул сыяктуу көптөгөн пайдаларынын аныкталышы жакынкы гана мезгилдерге таандык. Ал эми Куранда бул сырлар Алла Таала тарабынан 1400 жыл мурун эле мусулмандарга маалымдалган.

Зайтун /оливка: Куранда басым жасалган азык-заттардын дагы бири – бул зайтун. Соңку жылдарда жүргүзүлгөн иликтөөлөр зайтундун бир эле тамак-аш азыгы гана болбостон, ден-соолукка да өзгөчө пайдалуу болгондугун далилдеп чыкты. Албетте, зайтундун өзү эле эмес, анын майы да маанилүү азык болуп эсептелет. Ал эми биз сөз кылып жаткан Куранда зайтун майы тууралуу төмөнкүчө маалымдалат: «Алла Таала асмандардын жана жердин нуру. Анын нурунун (момун пенденин жүрөгүндөгү) мисалы, куду бир текченин үстүндөгү бир чырак сыяктуу. Бул чырак да бир шишенин ичинде. Ал шише да жаркырап жанган жылдыз сыктуу. Ал чырак Чыгышта да, Батышта да жок, кут даарыган, берекелүү зайтун дарагынын майы менен жагылат. Анын майы өтө таза жана тунук болгондуктан, мейли ага от тийсин, мейли тийбесин баары бир ал айланасына жарык чаччуудай. Эгер ага от тийсе, нур үстүнө нур болот. Алла кимди кааласа, аны Өзүнүн бул нуруна багыттап, жолго салып коёт. Алла Таала адамдар сабак алсын деп, ушундай мисалдарды берет. Ал – бардык нерсени Билүүчү!» (Нур сүрөсү, 35-аят). Бул аятта зайтун «кут даарыган, берекелүү жана пайдалуу» деген сыяктуу маанилерди туюнтуучу «мубааракатин зайтуунатин» деген мүнөздөмө менен сыпатталлган.

Ал эми аятта «зайтухаа» деп белгиленип жаткан зайтун майы башка майларга салыштырмалуу адистер тарабынан биринчи кезекте жүрөк жана кан тамырлардын саламаттыгы үчүн эң көп сунушталган май катары маалым. Анда эмесе зайтун майынын адам баласынын ден-соолугуна тийгизген таасирлерин бир канча мисалдар менен белгилеп өтөлү. Зайтун майы канда айланып жүрүүчү зыяндуу холестериндин санын азайтып, пайдалуу холестериндин өлчөмүн көбөйткөндүгү үчүн жүрөк жана кан тамыр ооруларына даары катары сунушталып келет. Зайтун майынын кээ бир рак ооруларынын алдын алууда коргоочу касиетинин да бар экендиги байкалган. Алсак, Оксфорд университетиндеги докторлор тарабынан жүргүзүлгөн изилдөөлөрдө, зайтун майынын ичеги рак оорусуна каршы коргоочу өзгөчөлүгүнүн бар экендиги табылган. Зайтун майынын курамындагы E, A, D жана K витаминдери жаш балдардын, өспүрүмдөрдүн сөөктөрүнүн жакшы өсүшүнө жана бекем болушуна жардамын тийгизүүдө чоң мааниге ээ. Анын курамындагы витаминдер клеткаларды жаңылоочу касиетке ээ болгондуктан, бетке түшө баштаган бырыштарды даарылоодо да колдонулат. Тагыраак айтканда, терини жакшы асырап, аны коргойт. Айрыкча төрөттөн мурун жана кийин наристенин мээсинин, нерв клеткаларынын жакшы калыптанышына тийгизген таасиринен улам, адистер тарабынан энелерге сунушталчу жалгыз май – бул зайтун майы. Ошондой эле адистер зайтун майынын жогорку кан басымына каршы да пайдалуу экендигин белгилөөдө жана учурда зайтун дарагынын жалбырагынан кан басымын түшүрүүчү дары-дармектер жасалууда.

Балык: Адистер жүрөктүн жакшы иштеши жана бир катар ооруулардын алдын алууда маанилүү азыктардын бири катары балык жеөөнү сунуш кылат. Балыктын мындай маанилүү азык болушунун башкы эки себеби бар. Ал эки себеп, балыктын адамдын организмине керектүү элементтерди камтыгандыгы жана ар түрдүү оорулардын коркунучун мүмкүн болушунча алдын алгандыгы. Балыктын мындай керемет сырлары жана пайдалары бүгүнкү күндө илимий жактан эми гана белгилүү болуп жатса да, бул акыйкат-чындыктарды Куран бизге XIV кылым мурун эле кабарлаган. Алла Таала деңиз азыктары туурасында төмөндөгүчө маалымат берет: «Алла Таала (балык эти ж.б. сыяктуу) жаңы эт жана (бермет ж.б. сыяктуу) кооз-зыйнат нерселерди тагынууңар үчүн деңизди силердин кызматыңарга сунуп берди…» (Нахл сүрөсү, 14-аят); «Силерге деңиз аңчылыгы жана аны жеш адал кылынды. Ал (балык ж.б.у.с. деңиз жандыктары) силерге жана жолоочуларга пайдалуу…» (Маида сүрөсү, 96-аят). Айрыкча «Кахф» сүрөсүндө да балыкка өзгөчө басым жасалган. Бул сүрөдө Муса (алейхиссалам) менен анын жаш кызматчысы узак сапарга чыгышкан кезде жандарына күл-азык катары балык алгандыктары маалымдалат.

Жараткан Алла Таала тарабынан бизге чоң ырыскы катары ыроолонгон балык айрыкча протеин, D витаминин жана денеде өтө аз өлчөмдө бар болсо да, дене үчүн чоң мааниге ээ болгон кээ бир элементтерди ичине камтыйт. Бүгүнкү күндөгү илимдин ырастоолору боюнча, балык составындагы маанилүү минералдардын негизинде дененин жакшы өсүп, чоңоюшун жана сезүү органдарынын жакшырышын камсыздайт. Балык этинин тиш мүлктөрүнүн жана тиштердин жакшы калыптанышына пайдасын тийгизүү менен биргеликте теринин өңүн жана чачтын абалын жакшыртары айтылат. Ошондой эле организмдин бир катар зыяндуу бактериялар менен күрөшүшүнө жардамын тийгизет. Балыктын жүрөк жана кан тамырларынын саламаттыгындагы маанисин, анын составындагы омега-3 май кислоталарынын кандын коюуланышына жол бербегендиги менен түшүндүрүшүүдө. Адистер балыктагы омега-3 май кислоталарынын эне жатынындагы жана жаңы төрөлгөн наристелердин өсүп, чоңоюушуна тийгизген зор таасирин белгилешет. Айрыкча наристе эненин боюндагы кезинде жана төрөлгөндөн кийинки алгачкы кездерде анын мээ жана нерв клеткаларынын жакшы өнүп-өөрчүшү үчүн зор мааниге ээ экендигин айтып келишет.

Жогоруда биз балыктын пайдалары жана анын жакшы жактары жөнүндө жалпылап гана кыскача айта кеттик. Ал эми балыктын ушул сыяктуу пайдаларына жана сырларына күн өткөн сайын жаңылары кошулууда. Бирок, балыктын адам баласы үчүн тийгизген зор пайдаларын жана өзгөчө сырларын ачуу көптөгөн илимдүүлөрдүн, өнүккөн жана жогорку техникалык мүмкүнчүлүктөр менен курчалган атайын иликтеп-изилдөө борборлорунун жардамы менен гана ортого чыгып олтурат. Ушундай баалуу азыктын Куранда белгиленип жатышы жана «Кахф» сүрөсүндө айрыкча анын чарчап-чаалыгууну жаза турган азык катары маалымдалып жатышы да, өзүнчө керемет сыр.

Сүт: Адам баласы чындыгында айбандардын карындарындагы али сиңдирилбеген чийки азыкты да, анын канын да түздөн-түз азык катары иче албайт. Эгер буларды түздөн-түз иче турган болсо, анда олуттуу уулануларга ал гана эмес өлүмгө да жол ачышы мүмкүн. Бирок, Алла Таала өзү жараткан бирдиктүү биологиялык системалар аркылуу бул ичилбес заттардан таза жана жагымдуу азыкты адам баласынын пайдасына сунууда. Мындайча айтканда адам баласы түздөн-түз иче алгыс кан жана чийки заттардан ичимдүү жана пайдалуу азык болгон сүт өндүрүлүп чыгууда. Бул акыйкат Куранда мындайча маалымдалат: «Чындыгында силер үчүн (уй сыяктуу) малдарда да алына турган үлгү-сабактар бар. Биз силерди алардын карындарынын ичиндеги чийки заттар менен кандын арасынан сүзүлүп чыкчу, ичимдүү, нагыз таза сүт менен азыктандыруудабыз»(Нахл сүрөсү, 66-аят).

Куранда кабарланган сүт азыгынын биологиялык түзүлүшү туурасындагы маалыматтар бүгүнкү күндүн илимдери ортого койгон маалыматтарга дал келүүдө. Бирок, сүт эмүүчүлөрдүн сиңдирүү системасы боюнча өтө адистикти талап кылчу мындай терең жана так маалыматтын Куран түшүрүлгөн доордо адамдар тарабынан билиниши мүмкүн эместиги айдан ачык.

Бал: Илимде алдыңкы орундарга чыккан айрым өлкөлөрдө, балдын адамдын ден-соолугуна тийгизген таасиринен улам, балчылык жана бал өндүрүшү өз алдынча иликтөө, изилдөө тармагына айланган. Ал эми Куран бал туурасында эмне дейт? «(Эй, Мухаммед), Жараткан Эгең бал аарыга мындайча аян кылды: «Тоолорго, дарактарга жана адамдар байырлаган жерлерге уя салгын. Андан соң мөмөлөрдүн ар бир түрүнөн жегин да, Жараткан Эгең сен үчүн ыңгайлаштырып койгон жолдордон жүргүн! Алардын курсак-кардынан түркүн түстүү бал-шербет чыгат. Ал бал-шербетте адамдар үчүн шыпаа бар. Албетте, мында ой-жүгүртө билген коом үчүн чоң сабак бар» (Нахл сүрөсү, 68-69-аяттар). Бал жогорудагы аяттарда басым жасалгандай «адамдарга шыпаа» өзгөчөлүгүнө ээ катары мүнөздөлүүдө. Анда эмесе балдын кандайча шыпаалык пайдалары жана касиеттери бар экендигине дагы бир ирет кыскача назар салып өтөлү.

Бал жеңил сиңет. Анткени балдын курамындагы канттар тез эле глюкозага айлангандыктан, эң алсыз аш казан да аны жеңил сиңдире алат. Ошол эле убакта бал ичеги-карындын жана бөйрөктүн активдүү иштешине жардамын тийгизет. Канга тез аралашат жана жандуу энергия булагы болуп эсептелет. Балды жылуу сууга аралаштырып ичкенден кийин жети мүнөттүн ичинде канга аралашат. Составындагы канттар мээнин иштешин жеңилдетет. Ал организмдеги кан үчүн да жардамын тийгизет. Себеби бал кандын пайда болушу үчүн, организм талап кылган энергиянын көпчүлүгүн камсыздайт. Айрыкча кандын тазаланышына да өз көмөгүн тийгизет. Ошондой эле кандын айлануусун жөнгө салууда жана жакшыртууда да таасири бар. Бал микропторго жана зыяндуу бактерияларга каршы күрөшүүчү мүнөзгө да ээ. Ал мындай өзгөчөлүгү менен микроптордун же бактериялардын орун алышына жана жайгашышына мүмкүнчүлүк бербейт. Балдын дагы бир өзгөчө касиети ал көптөгөн витаминдерге жана минералдарга да бай келет.

Анжир/инжир: Калифорния анжир изилдөө борбору тарабынан «табияттын эң сонун мөмөсү» катары таанылган анжир адамзатка байыртан эле белгилүү болгонуна карабастан, азык-түлүк өндүрүүүчүлөр тарабынан анын касиеттери, сырлары жана пайдалуу жактары жаңыдан ачылууда. Анжирдин азык катары жогорку сапатка ээ болушу ден соолукка тийгизүүчү пайдалары, бул мөмөгө өзгөчө маани берүүнү жана кызыгууну пайда кылган. Ал эми өзгөчө маани берүүнү жана терең кызыгууну жараткан анжир мөмөсүнө жөнүндө Куранда төмөндөгүчө баа берилет: «Анжирге жана зайтунга ант болсун!» (Тиин сүрөсү, 1-аят). Бул сүрөдө Алла Тааланын анжирге ант бериши бул мөмө-жемиштин канчалык маанилүү, пайдалуу жана баалуу экендигин туюндурат. Анткени улуу Алла Тааланын маанисиз, пайдасыз жана арзыбаган нерселерге ант бериши мүмкүн эмес. Негизинен алып караганда Алла Таала Куранда көбүнчө Өзүнүн улуу, чексиз кудуретине жана убакыт, мезгил сыяктуу айрым баалуу нерселерге гана ант берегендигин көрүүгө болот. Алсак, Алла Тааланын айрым убакыт тилимдерине ант бериши, убакыттын кайтып келбес баалуулугун, кымбаттыгын жана өзгөчө жакшылык экендигин билдирип турат.

Ал эми Алла Таала Куранда ант берген анжир да башка мөмө-жемиштер менен жашылчаларга караганда волокнага (fiber) өтө бай келген баалуу мөмө. Иликтөөлөр боюнча айта турган болсок, азык катары алынган волокна адамдын сиңирүү системасына өзгөчө жардамын тийгизет жана айрым рак ооруларынын алдын алууга көмөкчү болот. Ал ар кандай диеталарды кармоодо да көп сунуштала турган азык. Анжир ашыкча салмактан арылууну көздөгөн адамдар үчүн да ыңгайлуу. Ошол эле убакта башка мөмө-жемиштерге караганда курамындагы минералдардын көптүгү менен да айырмаланып турат. Ал узун убакытка созулган ооруларды тез арада айыгууга жардамын тийгизүүчү жана күч-кубат берүүчү даары катары да маалым. Адистер анын дагы бир касиети катары адамдын физикалык жана нерв жактан кыйналуусун басаңдатып, организмге энергия жана күч-кубат бере тургандыгын белгилешет. Айрыкча, анжир астым, жөтөл жана суукка алдыруу сыяктуу абалдарда даарылоо максатында сунушталарын белгилешет.

Жогорудагы маалыматтардан да байкалгандай, Куранда басым жасалган бул азык-заттар «шыпаалык касиети» өтө жогору азыктар. Албетте, алардын ушул өңдүү көптөгөн касиеттерге жана өзгөчөлүктөргө ээ болушу жөнүндөгү чындыктардын ыйык Куранда эчактан кабар берилиши анын Кудай Тааланын чыныгы, ак сөзү экендигин айгинелеп турат.

  Кенжебек Чыйбылов, Теолог 

Автор

webmaster

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *