ПАЙГАМБАРЫБЫЗДЫН ЭҢ МААНИЛҮҮ ТАРБИЯ УСУЛУ – ҮЛГҮ БОЛУУ


shadow

Элди жакшылыкка чакыруудагы эң таасирлүү методдордун бири болуп ислам динине үгүттөгөн кишинин жүрүм-туруму, баскан-турганы жана үлгүлүү жашоосу эсептелет. Исламдын негиздери анын кан-жанына, жан дүйнөсүнө сиңип, ар бир кыймыл-аракетинен сезилип турушу керек. Ошондуктан мусулман адам Ислам динин жаюу ишинде ийгиликке жетүү үчүн айткандарын алгач өзү аткаруусу абзел. Мусулман баласы эң ириде ыймандуу, адамдык сапаты бийик жана Ислам динин терең билиши керек.

Үлгү болуу – бул адамды тарбиялоодо эң негизги методдордун бири. Себеби үлгү алуу адам баласынын табиятында эзелтеден калыптанып калган тубаса өзгөчөлүк. «Миң уккандан бир көргөн артык» дегендей, адам баласы бир чындыкты уккандан көрө бир жолу көрүүгө ашыгат. Ошондуктан адам баласы бул дүйнөгө жаралгандан тартып эле бирөөдөн үлгү алууга муктаж. Ал өз тилин, динин, жүрүм-турумун чоңдордон жана айлана-чөйрөсүндөгүлөрдөн үлгү алууга умтулат. Маселен, наристе эс тарта баштагандан баштап ата-энесинин же болбосо бир туугандарынын кыймыл-аркетин, кылык-жоруктарын, баскан-турганын тууроого аракет кылат. Ата-энеси кайсы тилде сүйлөсө, ал да ошол тилде сүйлөй баштайт. Мындайча айтканда, адамды тарбиялап өстүрүү тубаса үлгү алуу, бирөөнү тууроо өзгөчөлүгү аркылуу жүзөгө ашат. Ошондуктан өзгөчө ата-энелер бул багытка өтө кылдат мамиле жасоолору абзел.

Бул жаатта чексиз ырайымдуу Алла Таала адам баласына китептерди жөнөтүп гана койбостон, ошол китептеги буйруктарды өз жашоосунда жүзөгө ашырып үлгү болгон пайгамбарларды жөнөткөн. Алла таала бул пайгамбарлардын үлгүлүү адамдардан болушун, башкача айтканда, сөзү менен өзү, өзү менен сөзү бири-бирине айкалышып, дал келишин талап кылган.
«Эй, момундар! Силер эмнеге өзүңөр кылбаган нерсени айтасыңар?! Алланын алдында өзүңөр кылбаган ишти айтканыңар өтө жексур иш» (Саф 2-3).
«Силер китепти окуп туруп, адамдарды жакшылыкка буйруп, өзүңөрдү унутуп койосуңарбы? Акыл жүгүртпөйсүңөрбү?» (Бакара, 44).

Азирети Пайгамбарыбыз бул багытта:
«Кыяматта бирөө тозокко ташталат. Ичегилери денесинен сырткары чубалып, тегирмендин ташын айланткан эшектей айландырылат. Ошондо тозокто жаткандар келип: «Эй, баланча, сага эмне болду? Сен бизди жакшылыкка чакырып, жамандыктан тыйчу эмес белең?» дешкенде, ал: «Ооба, силерди жакшылыкка чакырганым менен өзүм аларды аткарчу эмесмин. Силерди жаман иштен тыяр элем, бирок өзүм жаман иштен арылбадым» деп жооп берет» (Бухари, Бад уль-Халк,10) дейт.

Ошондуктан мусулман адам эң оболу өзүнүн айткандарын так аткаруусу зарыл. Эч качан өзүнүн айткандарын «аткарбасам деле болот» деген чолок ойго жеңилбеши керек. Тарбия – бул чын жүрөктөн аткарылган иш. Тарбиячы менен тарбия алгандын ортосунда тыгыз байланыш бар. Пайгамбарыбыз (с.а.в.) кандайдыр бир жакшы ишти айтаардан мурда аны өзү аткарып, анан элге айта турган. Аны көргөн эл андан үлгү алып, ал жасаганды жасашкан.

Элдин Ислам динине киришинде Мухаммад (саллаллаху алейхи васаллам) Пайгамбарыбыздын үлгү болуу методу өтө зор мааниге ээ болгон. Буга бедуин (чөлдө жашаган көчмөн араб) менен Пайгамбарыбыздын ортосундагы маегин мисал катары берсек болот. Окуя төмөнкүчө жараян эткен:

 Бедуин Пайгамбарыбыздан :

  1. Сен кимсиң? – деп сурайт. Анда Пайгамбарыбыз:
  2. Мен Абдулланын уулу Мухаммадмын – дейт.
  3. «Жалганчы» деп айтып жүрүшкөн адам сенсиңби?
  4. Ооба, ошентип айтышкан адам менмин – дейт.
  5. Бирок сен негедир жалганчыга окшош көрүнбөйсүң. Сен элди эмнеге чакырасың? Мага да чакырыгың жөнүндө айтып берчи – дейт. Пайгамбарыбыз Ислам дининин негиздерин кыскача түшүндүрүп айтып берет. Анда бедуин: «Мен сага ишендим. Алладан башка эч кандай кудай жок жана Мухаммад анын элчиси экендигине ишендим» деп ыйман келтирип мусулман болот. Ал болгону Пайгамбарыбыздын нур жүзүнө таңыркап, жылуу мамилесинен улам анын айткандары чын экендигине ишенген.
  6. Пайгамбарыбыз Мухаммад (с.а.в.) Сафа дөңсөсүндө элди алгач динге чакырып жатканда, аларды баш ийүүгө аргасыз кылган далил катары кулк-мүнөзүн ортого салган. Ал: -Эгерде силерге мына бул тоонун артында кол салууга даяр атчан душмандар турат десем, ишенесиңерби? — деген суроо менен сөзүн баштаганда, тыңшап отургандар: «Сен чындыкты сүйлөгөн, ишеничтүү адамсың. Ушуга чейин сенден жалган сөз укпадык» — дешкен. ( Муслим. Иман 355, Ибни Сад I, 200 ).

Жафари Сыддык: «Сөз жүзүндө гана эмес, үлгүлүү жашооңор менен да үгүт кылгандардан (исламга чакыргандардан) болгула»  деген. Эң ириде бекем ыйманга, адамдык бийик сапатка ээ болуп, таза, тыкан жүрүүгө, калп айтпоого, бирөөнү төмөн сезип кемсинтпөөгө, элге жылуу мамиледе болууга жана башка ушул сыяктуу толуп жаткан изгиликтерге жанүрөй аракет кылуу зарыл. Ошондо гана биздин айткан сөздөрүбүз туура кабыл алынып, таасирлүү, жугумдуу боло алат. Ошондуктан сүйүктүү Пайгамбарыбыз элди Исламга оозеки сөз түрүндө гана эмес, өзүнүн кыймыл-аракети менен чакырууга өзгөчө көңүл бурган.

Пайгамбарыбыз ажылык ибадатын өтөп жаткан учурда мусулмандардын ээн-эркин көрүп үлгү алуулары үчүн ажылыктын көпчүлүк парздарын төөнүн үстүндө орундаткан. Ал: «Эй, адамдар! Ажылыктын орундалышын менден үйрөнгүлө….» деп айткан ( Ибн Ханбал, III, 318; Муслим, Хаж, 310.).

Сулайман бин Бурайданын атасынын айтымы боюнча, бир киши Пайгамбарыбыздан (с.а.в.) намаз убакыттары жөнүндө сурайт. Азирети Мухаммад (с.а.в.) «Биз менен бирге эки күн намаз оку!» — дейт. Биринчи күнү беш убак намазды убактысы кирери менен окутат. Ал эми экинчи күнү болсо, беш убак намазды убактысы чыгаардан алдың окутат. Андан соң: «Намаз убакыттарын билгиси келген киши каякта?» — деп сурайт. Ал киши: «Мен бул жердемин, эй, Алланын элчиси» дейт. Анда Пайгамбарыбыз: «Намаз убактылары ушул эки убактын ортосунда (жогоруда айтылгандай, намаз убагынын киргенинен баштап бүткөнгө чейинки аралыкта)  окулат» — деп жооп берген экен (Муслим, Масжид, 176).

Азирети Мухаммад (саллаллаху  алейхи васаллам) Пайгамбарыбыз өзүнөн таалим алгандарга элге үлгү болууларын айтып: «Өз ата конушуңарга баргыла! Эл менен аралашып жашагыла. Аларга зарыл маалыматтарды бергиле, айтылчу нерсе болсо айткыла. Намазыңарды менден үйрөнгөндөй окугула! Намаздын убагы киргенде ичиңерден бирөө туруп азан айтсын! Эң улууңар имамдыкка өтсүн!» деп насаатын айта турган (Бухари, Азан, 18.).

Андыктан бүгүнкү күндө да Ислам динин жеткирүү учурунда ар бир мусулман баласы  эң ириде Пайгамбарыбыздан үлгү алып, жогорудагы жагдайларды эске алуулары абзел.

 

Ак Башат  казынасынан

Автор

riis.kg

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *